A.I.? Appreciative inquiry! Over de kracht van waardering

Al 50 jaar weten we dat leerlingen die les krijgen van leerkrachten die hoge verwachtingen hebben, beter presteren (onderzoek van Rosenthal en  Jacobson). Het staat bekend als het Pygmalioneffect of de self-fulfilling prophecy.

Stellen dat de persoon van de leraar erg belangrijk is, krijgt altijd heel veel steun van leerkrachten. Onderwijs is een relationeel gebeuren. Maar over welke relatie gaat het dan? En is het dan zo eenvoudig: als je maar hoge verwachtingen hebt, dan komt het wel goed?

Goed onderwijs is zeker een relationeel gebeuren dat start bij de blik van de leerkracht die de klas binnenstapt met hoge verwachtingen, met geloof in groei, met vertrouwen in de haalbaarheid van wat bereikt moet worden en met veel waardering voor elke inspanning en vooruitgang en die dit ook toont, zegt, laat voelen.

Wanneer het gaat over waardering en de kracht ervan, valt er heel wat inspiratie te halen bij de methode die bekend staat als A.I., Appreciative Inquiry, in het Nederlands vaak vertaald als waarderend onderzoek.

A.I. is een methode om richting te geven aan veranderingen binnen organisaties. David Cooperrider, die gezien wordt als de grondlegger van A.I., kreeg veel positievere en enthousiastere medewerking van zijn respondenten in zijn onderzoeken als hij peilde naar de momenten waar ze zich betrokken voelden en geïnspireerd, in plaats van te vragen naar wat hen allemaal dwars zat in de organisatie. Appreciative Inquiry is dus een onderzoeksmethodologie die uitgaat van kracht en waardering in plaats van problemen.

Wat aandacht krijgt, groeit en dit zowel in positieve als in negatieve zin. Als je wilt opschuiven in de richting van de gedroomde toekomst is het dus nog zo gek niet om samen te zoeken naar waar nu al kiemen en beelden zitten van die droom.

Hoe pakt A.I. dit aan? Niet door te proberen zoveel mogelijk mensen zingend rond het kampvuur te krijgen, maar op een systematische manier. De sterkste krachten om te veranderen zitten binnenin en die brengen we gefaseerd in beeld.

Er circuleren heel wat modellen die altijd dezelfde fasen bevatten, soms wat anders verwoord.

A.I. is niet ontwikkeld voor onderwijs, maar ook het onderwijs probeert het deficitaire denken te doorbreken, met vallen en opstaan. Er is zeker nog ruimte voor meer ‘waarderend onderzoek’!

A.I. wil mensen ertoe bewegen om samen te gaan onderzoeken waar ze zelf, waar ze als groep en waar ze als organisatie op hun best zijn. Vanuit een waarderende insteek nadenken over leiderschap, over klassenraden, over vergaderen, over functioneringsgesprekken, ouder-contacten, rapportcommentaren of over structuur van het onderwijs … Het zijn stuk voor stuk prikkelende vragen.

A.I. is de kunst en kunde om vragen te stellen zodat potentieel beter tot zijn recht komt.
En wat kan A.I. vandaag betekenen voor het leren van de leerling in de klas?

Het constructivisme, ook een uitgangspunt van A.I. trouwens, heeft ons geleerd dat leren onder meer een individueel, actief, cumulatief en dus een vrij chaotisch en onvoorspelbaar proces is dat bovendien grotendeels onzichtbaar is. Dylan William heeft zeker overschot van gelijk wanneer hij zegt dat het erg belangrijk is dat leerkrachten weten wat leerlingen denken in plaats van aan te nemen dat ze de leerstof hebben begrepen. Er zitten altijd storingen op de lijn, hoe briljant je ook hebt lesgegeven. De effectieve leerkracht weet dat die storingen er zijn, accepteert die storingen ook en gaat er actief en nieuwsgierig naar op zoek vanuit een waarderende insteek. Dat betekent helemaal niet dat het altijd eenvoudig is om waardering te (blijven) geven. Het vraagt om bewuste keuze en actieve inzet.

Het is dus een leerkracht die gelooft in groeikracht, die vaak helder verwoordt wat er geleerd moet worden, die zoekt naar en vaak zegt wat er al goed is, die feedback vraagt om te weten te komen wat die leerling nodig heeft, die vragen stelt of ondersteunende feedback geeft …

Het maakt leerlingen actiever, gemotiveerder en ook zelfstandiger.

19/1/2018

Jan Gilté

Recentste blogposts:

Overzicht van alle blogposts > > >