Het onderwijs, een droomjob! Maar voor hoe lang?

Sterke sleutels voor starters

Begin er maar aan te wennen.  Vroeg of laat stapt iemand op je af met het volgende cliché: ‘Ach, je bent leraar. Dan zal je wel veel vakantie hebben.  Het is een luxejob, toch?’  Gelukkig heeft elke leraar al een gevatte oneliner op zak om de vraagsteller meteen van antwoord te dienen. Toegegeven, die vakantie is er natuurlijk ook wel, maar alle andere facetten van de job worden blijkbaar minder opgemerkt. Het onderwijs vraagt immers zeer veel van haar leerkrachten. Dat wordt helaas pijnlijk zichtbaar in de cijfers van de uitstroom van startende leerkrachten.  Bijna één op de acht leerkrachten in het basisonderwijs geeft er binnen de vijf jaar de brui aan.  Dit cijfer neemt nog toe in het secundair waar maar liefst één op de vier leerkrachten binnen de vijf jaar vertrekt naar de privésector. In geen enkele andere sector staat het starten en doorgroeien meer onder druk dan in het onderwijs.  Als beginnende leerkracht ligt de lat immers meteen zeer hoog. Er wordt verwacht dat je de klas stevig in handen hebt en dat er goede leerresultaten zijn. Falen is geen optie.

Zijn beginnende leerkrachten wel voldoende voorbereid?

In schooljaar 2010 schafte toenmalig minister van onderwijs Pascal Smet de uren voor het mentorschap af. In zijn keuze om niet te raken aan de jobs, maar de besparingen te laten vallen op de ‘buitenste schil’ van het onderwijs, nam hij zo voor vele starters de vaste grond van onder de voeten weg.  Professoren Kelchtermans en Ballet (KU Leuven) benoemen de overgang van de lerarenopleiding naar het werkveld een ware ‘praktijkschok’ en duiden op de noodzaak van een coachende aanvangsbegeleiding voor de beginnende leerkracht. Maar, zijn beginnende leerkrachten dan niet voldoende voorbereid om de job als leerkracht in een superdiverse onderwijscontext aan te kunnen? Uiteraard wel. Lerarenopleiders werken zeer gericht aan de basiscompetenties van hun studenten. Vraag aan elke laatstejaarsstudent om de lerarenopleiding in één woord samen te vatten en je krijgt ongetwijfeld ‘reflectie’ als topantwoord. En toch leer je de job pas echt kennen bij het nemen van de volle verantwoordelijkheid over een groep leerlingen. Gaandeweg ontwikkel je een eigen professionele identiteit en verover je een plaats in het sociale weefsel van de school. De noden van starters liggen dus zowel op persoonlijk vlak (veiligheid, zelfvertrouwen, empathie) als op professioneel vlak (klasmanagement, evaluatie, planning en timing,…)  Het is net op deze twee gebieden dat het mentorschap het verschil kan maken.  

Ach, je bent leraar. Dan zal je wel veel vakantie hebben. Het is een luxejob, toch?

Effectief menstorschap op school

Prof. R.M. Ingersoll legt in zijn onderzoek ‘Past, Present, and Future Research on Teacher Induction’ (2010) een direct verband tussen de kwaliteit van het mentorschap van de school (en/of pedagogische begeleiding) en het aan boord blijven van de startende leerkracht. Ingersoll situeert aanvangsbegeleiding niet als een startmoment, maar als de verderzetting, verdieping en verbreding van de reeds bereikte competenties uit de initiële lerarenopleiding.  Effectieve  aanvangsbegeleiding zet in op:

1.  Heldere pedagogische en didactische richtlijnen  

Concreet betekent dit dat we het met de beginnende leerkracht vaak zullen hebben over zijn/haar klasmanagement.  Welke startende leerkracht worstelt de avond voor de eerste lesdag immers niet met vragen als:  ‘Hoe zal ik overkomen?’ ‘Straal ik genoeg gezag uit?’ ‘Zullen de leerlingen graag naar mijn lessen komen?’ Daarnaast is het gesprek over de leerinhouden ook zeer bepalend.  Welke inhouden leren we aan en  op welke doelen zetten we in?  Welk leerplan wordt er gebruikt? Waar vind ik goed lesmateriaal?  Ook didactische werkvormen en effectieve leerstrategieën komen best even aan bod.  Wat werkt er écht bij deze klas?  Ten slotte is één van de grootste breinbrekers het toetsbeleid. Hoe wordt er op school geëvalueerd en gerapporteerd? De toets- en evaluatiecultuur verdient een belangrijke plaats in het leren van de beginnende leerkracht.  Dit hebben de meesten immers nog niet vaak mogen toepassen tijdens stage-ervaringen.  Ook de communicatie met ouders over de leerresultaten is voor beginnende leerkrachten écht nog een leermoment. Een goede voorbereiding is hierin onontbeerlijk.

2. Emotionele ondersteuning met aandacht voor persoonlijke noden

Lesgeven, dat doe je niet alleen vanuit de ratio.  Het is een opdracht die ook emotionele betrokkenheid vraagt. Steeds vaker worden we in het onderwijs geconfronteerd met  leerlingen met ernstige zorgvragen, met kinderen of jongeren die psychisch lijden. Beginnende leerkrachten benoemen het affectieve veld terecht het gebied waar ze het meest over piekeren en tegelijk het minst in gesteund worden.  De emotionele begeleiding van starters heeft de meeste impact op het aan boord blijven of verlaten van het onderwijs. Hier moeten we dus absoluut de nodige aandacht aan besteden. Individuele gesprekken over het persoonlijk welbevinden, het zelfvertrouwen in de job en de leerkracht/leerling-relatie zijn stuk voor stuk gesprekken die ertoe doen.

3. Een toegankelijke schoolcultuur en actieve integratie in het schoolteam

Naast de gangbare afspraken en regels op school heeft elk korps ook zijn onzichtbare afsprakenkader en dito gedragscodes.  Deze ongeschreven regels worden slechts zelden uitgelegd en kom je als starter meestal maar al doende of soms ook te laat op het spoor. Het duurt een tijdje voor je je als starter écht gaat thuis voelen in het sociale weefsel van de school. Effectieve aanvangsbegeleiding ondersteunt leerkrachten ook in het zich eigen maken van de schoolcultuur of, sterker nog, moedigt starters ook aan om er actief deel van uit te maken en mee kleur te geven aan de eigenheid van de school.

Hoe weet ik of ik goed bezig ben?

Beginnende leerkrachten geven aan dat ze te weinig feedback krijgen over de kwaliteit van hun werk.  ‘Hoe weet ik nu of ik goed bezig ben?’  De stap om hierover met de schooldirecteur te praten, is voor starters vaak te groot.  Het schoolhoofd is uiteindelijk ook de persoon die zal beslissen of je ook het volgende schooljaar aan boord blijft.  Toch zijn evaluerende gesprekken a.d.h.v. heldere evaluatiecriteria noodzakelijk om persoonlijke groei vast te stellen. Aanvangsbegeleiding hoeft echter niet altijd in een formele, gestructureerde setting te gebeuren.  Informele begeleiding kan even effectief zijn en komt vaak beter tegemoet aan emotionele noden van starters.  ‘Een evenwichtige aanvangsbegeleiding combineert informele met formele mentorgesprekken, maar laat voldoende ruimte om eigen pedagogische en didactische accenten te leggen en biedt ruimte voor creativiteit. De essentie van feedbackgesprekken is dat persoonlijke groei zichtbaar en benoemd wordt.’ (Saveyn, 2006)

Breed mentorschap als voedingsbodem voor een duurzame loopbaan

Elke beginnende leerkracht start de job met een koffer vol idealen. We hebben immers allemaal onze eigen redenen om voor een job in het onderwijs te kiezen. Maar hoe houden we de startende leerkracht, de interimaris, de zij-instromer uit de privésector, de stagiair aan boord en hoe kunnen we de te hoge uitstroomcijfers tegengaan? Eekhout Academy wil op dat vlak alvast zijn steentje bijdragen en ontwikkelde i.s.m. de lerarenopleiding van Katholieke Hogeschool VIVES en de pedagogische begeleidingsdienst van het Katholiek Onderwijs Regio West-Vlaanderen een modulair aanbod dat zich richt op leervragen van startende leerkrachten. Schrijf je hier alvast in voor de sessies "Sterke Sleutels voor Starters" die dit jaar doorgaan. Of neem deel aan onze "Dag van de aanvangsbegeleiding" die doorgaat op 17 januari 2018.

Ter afronding willen we benadrukken dat aanvangsbegeleiding slechts één van de elementen is binnen het volledige loopbaandebat.  Het onderwijs is inderdaad een droomjob die heel veel vraagt van zijn leerkrachten. Het loopbaandebat verdient dus alle aandacht en daar is, op zijn zachtst gezegd, het laatste woord nog niet over gezegd.

Schrijf je hier in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van ons aanbod!

23/8/2017

Pieter Chlarie

Recentste blogposts:

Overzicht van alle blogposts > > >